W sanockiej dzielnicy Dąbrówka, przy Alei Najświętszej Marii Panny, stoi murowana cerkiew greckokatolicka pod wezwaniem Świętego Dymitra. To świątynia z ciekawą historią – zbudowana w drugiej połowie XIX wieku, przez dekady funkcjonowała jako kościół rzymskokatolicki, by na początku lat 90. wrócić do grekokatolickich rąk. Dla kogoś zainteresowanego wielokulturową historią Sanoka to jedno z tych miejsc, które pokazują skomplikowane dzieje regionu.
- ciekawa historia wielokulturowości
- odrestaurowane wnętrze z ikonami
- zabytkowa dzwonnica parawanowa
- cmentarz z kaplicą grobową
- lokalizacja w malowniczej Dąbrówce
Historia cerkwi w Dąbrówce
Murowaną świątynię wzniesiono w latach 1866-1891, choć oficjalnie podaje się datę 1867 jako początek budowy. Powstała w miejscu starszej cerkwi drewnianej, która już w 1573 roku była wzmiankowana w dokumentach. Fundusze na budowę przekazali między innymi ksiądz Wasylij Czemarnyk, proboszcz parafii Zesłania Ducha Świętego w Sanoku, oraz ksiądz Walery Słowikowski – misjonarz pracujący nad Amurem, co pokazuje jak szeroki zasięg miała sanocka wspólnota greckokatolicka.
Cerkiew stanęła na terenie ówczesnej Dąbrówki Ruskiej, dzielnicy zamieszkiwanej głównie przez ludność wyznania greckokatolickiego. W 1989 roku wpisano ją do wojewódzkiego rejestru zabytków.
Nazwa świątyni nawiązuje do średniowiecznej tradycji kultu świętego Dymitra w Sanoku. W XV wieku oskarżeni stający przed sanockim sądem składali przysięgę „tak mi dopomóż Bóg i święty Dymitr”, co świadczy o szczególnej roli tego patrona w lokalnej społeczności.
Burzliwe dzieje XX wieku
Po 1947 roku, w związku z akcją „Wisła” i wysiedleniem ludności łemkowskiej oraz ukraińskiej z regionu, cerkiew straciła swoją pierwotną wspólnotę wiernych. W 1969 roku przekazano ją Kościołowi rzymskokatolickiemu. W 1982 dobudowano do niej nową bryłę kościoła, przez co sama cerkiew pełniła przez kilka lat funkcję kaplicy.
Przełom nastąpił w 1991 roku, kiedy reaktywowano greckokatolicką parafię pw. św. Dymitra. Dwa lata później, w 1993, świątynię oficjalnie zwrócono grekokatolikom. To był początek drugiego życia cerkwi.
Wnętrze i wystrój po renowacji
W 2005 roku przeprowadzono gruntowny remont, podczas którego odtworzono wnętrze cerkwi. Wykorzystano fragmenty ocalałego ikonostasu oraz ikony pochodzące z różnych, już nieistniejących cerkwi regionu. Dzięki temu świątynia zachowała autentyczny charakter, choć elementy jej wyposażenia mają różne pochodzenie.
Wnętrze cerkwi prezentuje typowy dla tradycji wschodniej układ z ikonostasem oddzielającym nawę od prezbiterium. Ikony, choć zebrane z różnych miejsc, tworzą spójną całość i pozwalają poczuć atmosferę greckokatolickiego nabożeństwa.
Obok cerkwi stoi murowana dzwonnica parawanowa – charakterystyczny element architektury sakralnej w tym regionie.
Cmentarz i kaplica grobowa
Powyżej cerkwi znajduje się cmentarz, przy którym zachowała się zabytkowa kaplica grobowa rodzin Tchorznickich, Stankiewiczów i Urbańskich – właścicieli ziemskich z pobliskiej Dąbrówki Polskiej. Ta dziewiętnastowieczna budowla stanowi ciekawy przykład sepulkralnej architektury z tamtego okresu i dopełnia całego zespołu sakralnego.
Pierwsza cerkiew pw. św. Dymitra w Sanoku znajdowała się prawdopodobnie na wzgórzu zamkowym i została zbudowana na długo przed 1340 rokiem. Do roku 1550 cerkiew miejska mieściła się w obrębie zamku, dopiero później przeniesiono ją w obręb murów miejskich.
Dla kogo to miejsce
Cerkiew w Dąbrówce zainteresuje przede wszystkim osoby fascynujące się wielokulturową historią Podkarpacia i architekturą sakralną. To nie jest obiekt na miarę drewnianych cerkwi z listy UNESCO, ale ma swoją wartość jako świadectwo ciągłości tradycji greckokatolickiej w Sanoku mimo burzliwych dziejów XX wieku.
Warto tu zajrzeć, jeśli zwiedzasz Sanok i interesuje cię coś więcej niż główne atrakcje turystyczne. Miejsce jest spokojne, położone nieco na uboczu od centrum miasta.
Dla osób planujących dłuższy pobyt w Sanoku cerkiew może być punktem wyjścia do refleksji nad skomplikowaną historią pogranicza kultur – polskiej, ukraińskiej, łemkowskiej. Warto połączyć wizytę z odwiedzinami innych cerkwi w mieście, jak Sobór Świętej Trójcy przy ulicy Zamkowej.
Informacje praktyczne – jak zwiedzać
Cerkiew znajduje się przy Alei Najświętszej Marii Panny 16 w dzielnicy Dąbrówka. Z centrum Sanoka można dojść pieszo w około 15-20 minut lub dojechać samochodem. Parking możliwy w okolicy.
Msze święte odprawiane są w niedziele i święta o godzinie 9:00. To dobra okazja, by zobaczyć wnętrze cerkwi i usłyszeć charakterystyczne dla tradycji wschodniej śpiewy liturgiczne.
Poza czasem nabożeństw cerkiew zazwyczaj jest zamknięta. Wstęp wolny, choć jeśli ktoś chce zwiedzić świątynię poza mszą, warto wcześniej skontaktować się z parafią. Adres do korespondencji parafii: Hłomcza 50, 38-500 Sanok.
Na zwiedzenie samej cerkwi wystarczy 20-30 minut. Jeśli dołożyć spacer po cmentarzu i obejrzenie kaplicy grobowej, można zaplanować około godziny.
Dojazd z innych miast: Sanok ma połączenia autobusowe z Krosna, Rzeszowa i innych miast regionu. Z Krakowa czy Rzeszowa można dojechać samochodem w około 2-2,5 godziny.