Dawne przyjaźnie zapisane w sztambuchu Kazimierza Lorenca

Wiersz od znajomego, własnoręcznie wykonana ozdoba, a obok fotografia lub zasuszony kwiat — dawny sztambuch potrafił pomieścić znacznie więcej niż pisane wspomnienia. Był osobistą kolekcją śladów spotkań i relacji. Zostawiane w nim pamiątki przypominały o ważnych chwilach, przyjaźni oraz zaufaniu między właścicielem a autorami wpisów.

Jeden z takich albumów zachował się w zbiorach bibliotecznych. Sztambuch należący do Kazimierza Juliusza Lorenca można obejrzeć na miejscu w Czytelni Głównej. To przykład przedmiotu, w którym treść zapisków i sposób ich ozdobienia tworzą wspólną opowieść o dawnym zwyczaju podtrzymywania znajomości.

Osobista pamiątka zapisana słowem i obrazem

Najważniejszy był bezpośredni zwrot do właściciela. Dedykacja określała, komu poświęcono wpis, i odróżniała go od zwykłego zapisu cytatu czy wiersza. Towarzyszyły jej życzenia, poezja, fragmenty dzieł literackich, przysłowia oraz sentencje. Sięgano zarówno po zapamiętane teksty, jak i po utwory tworzone specjalnie na tę okazję, niekiedy bez wcześniejszego przygotowania.

Liczyły się pomysłowość i staranne wykonanie. O jakość albumu dbali jego posiadacz oraz osoby proszone o pozostawienie pamiątki. Często rezerwowano prawą stronę na słowa, lewą zaś na rysunek. Nie była to jednak sztywna zasada: tekst zestawiano z dekoracjami również w innych układach, a ozdoby bywały dziełem samych autorów.

Z czasem między stronami przybywało drobnych przedmiotów. Do kwiatów, fotografii i haftów dołączały pasma włosów oraz materiały wycięte z gazet. Album stawał się w ten sposób nie tylko zbiorem wypowiedzi, lecz także miejscem przechowywania namacalnych pamiątek.

Od studenckiego zwyczaju do kolekcji cenionych znajomości

Początki sztambuchów wiążą się z Niemcami w XVI wieku. Stamtąd obyczaj przenikał do innych części Europy. Na ziemiach polskich upowszechniał się od połowy XVIII stulecia, a jego tradycja trwała do końca XIX wieku.

Pierwszymi właścicielami takich zbiorów byli studenci. Później albumy prowadzili także ludzie nauki i reprezentanci elit. W tych ostatnich kręgach szczególnie zabiegano o wpisy znanych, szanowanych postaci — obecność ich nazwisk miała dla posiadaczy duże znaczenie.

Sam przedmiot określano rozmaicie. Oprócz nazwy sztambuch spotykano imionnik i trwalnik, ale również pamiętnik lub księgę gości. Niezależnie od nazwy jego istotą pozostawało gromadzenie osobistych śladów pozostawionych przez innych ludzi.

Źródło: facebook.com/biblioteka.sanok