Plac Świętego Michała to coś w rodzaju drugiego, mniejszego rynku w Sanoku – miejscowi często nazywają go po prostu „Małym Rynkiem”. Położony w samym centrum miasta, tuż obok głównego Rynku, stanowi cichsze, bardziej kameralne miejsce z wyraźnie zaznaczoną historią. To tutaj kiedyś stał średniowieczny kościół, odbywały się jarmarki i tętniło życie handlowe miasta.
Spacer po tym placu to podróż przez różne epoki Sanoka – od średniowiecza, przez czasy austriackie, aż po współczesność.
- zarys dawnego kościoła na bruku
- zachwycający Dom Mansjonarski z XVIII wieku
- monumentalny Kościół Farny z XIX wieku
- ciekawe wydarzenia kulturalne
- kameralna atmosfera sprzyjająca relaksowi
Historia placu – od cmentarza do miejsca targowego
Plac ukształtował się w obecnej formie dopiero w 1784 roku, kiedy zniwelowano dawny cmentarz grzebalny należący do kościoła św. Michała Archanioła. Ten gotycki kościół spłonął w pożarze w 1782 roku i już nie został odbudowany. Zamiast tego władze austriackie zdecydowały się przekształcić to miejsce w przestrzeń publiczną.
W XIX wieku i pierwszej połowie XX wieku plac pełnił funkcję typowo handlową – był to obszerny plac targowy, gdzie kupcy rozkładali swoje stragany, a podczas jarmarków tłoczyły się tłumy. Stare fotografie pokazują cebularzy sprzedających swoje towary, kiermasz podczas „Dni Sanoka” czy przemarsz orkiestry dętej Autosanu.
Nazwa placu zmieniała się wielokrotnie. Do 1919 roku był to Plac Celny, w czasie okupacji niemieckiej otrzymał nazwę Danziger Freiheitsplatz (Plac Wolności Gdańska), a w czasach PRL-u funkcjonował jako Plac Pokoju. Dopiero w grudniu 1989 roku wrócił do historycznej nazwy – Plac św. Michała, nawiązującej do dawnego kościoła.
W okresie międzywojennym i tuż po wojnie plac był zwany również Mansjonarskim – od mansjonarzy, czyli księży obsługujących kościół farny, którzy mieszkali w przylegającym budynku.
Co zobaczyć na placu i w jego okolicy
Współczesny plac po rewitalizacji wygląda zupełnie inaczej niż jeszcze kilkadziesiąt lat temu. Najbardziej charakterystycznym elementem jest wyznaczenie w nawierzchni dokładnego kształtu i lokalizacji dawnego kościoła św. Michała. Po długich badaniach archeologicznych udało się precyzyjnie określić, gdzie stała świątynia, i teraz każdy odwiedzający może zobaczyć jej zarys bezpośrednio na bruku. To ciekawe rozwiązanie – spacerując po placu, dosłownie stąpasz po historii.
Przy placu stoją zabytkowe budynki wpisane do rejestru zabytków. Najważniejszy z nich to Dom Mansjonarski z XVIII wieku, oznaczony numerem 6 (w czasach PRL-u to był Plac Pokoju 5). Ten barokowy budynek przez wieki służył jako mieszkanie dla księży obsługujących pobliski kościół farny.
Drugi ważny obiekt to Kościół Farny pw. Przemienienia Pańskiego – monumentalna świątynia w stylu neoromańskim z XIX wieku. Wzniesiono ją właśnie w miejscu spalonego gotyckiego kościoła św. Michała. Warto zajrzeć do środka, gdzie można zobaczyć płytę nagrobną starosty sanockiego Sebastiana Lubomirskiego z 1558 roku.
Wokół placu stoją również kamienice – pod numerami 3, 4 i 5 – które tworzą historyczną zabudowę tego miejsca. Kamienica pod numerem 3 znajduje się od strony północnej, u zbiegu z ulicą Łazienną, a pod numerem 5 od strony północno-wschodniej, przy ulicy Jana Grodka.
Plac jako część układu urbanistycznego Sanoka
Plac Świętego Michała nie istnieje w próżni – stanowi integralną część staromiejskiego układu Sanoka. Przecina go ulica Marszałka Józefa Piłsudskiego (ze wschodu na zachód), a od placu odchodzą ulica Grzegorza z Sanoka na południe oraz Łazienna na północ. To sprawia, że jest to naturalny punkt przejściowy między różnymi częściami miasta.
Znajduje się w bezpośrednim sąsiedztwie głównego Rynku – wystarczy kilkadziesiąt metrów spaceru, by przejść z jednego placu na drugi. Dzięki temu można wygodnie połączyć zwiedzanie obu miejsc w jedną trasę po centrum Sanoka.
Określenie „Mały Rynek” nie jest przypadkowe – plac rzeczywiście przypomina drugi, mniejszy rynek miejski, tyle że z wyraźnie zaznaczoną historią sakralną.
Dla kogo jest to miejsce
Plac Świętego Michała to atrakcja przede wszystkim dla osób interesujących się historią i urbanistyką. Jeśli lubisz odkrywać warstwy przeszłości miasta, sposób w jaki zaznaczono kontur dawnego kościoła będzie dla ciebie fascynujący. To także dobre miejsce dla miłośników architektury – barokowy dom mansjonarski i neoromański kościół farny to solidne przykłady swoich epok.
Rodziny z dziećmi również mogą tu zajrzeć, choć trzeba przyznać, że nie jest to miejsce z placem zabaw czy innymi atrakcjami dla najmłodszych. Raczej punkt na krótkiej trasie zwiedzania centrum miasta – można tu zatrzymać się na 10-15 minut, obejrzeć zarys kościoła w nawierzchni, zerknąć na zabytkowe budynki i ruszyć dalej.
Fotografowie znajdą tu kilka ciekawych kadrów – szczególnie zestawienie historycznej zabudowy z nowoczesną nawierzchnią placu. Z wieży kościelnej farnego (jeśli będzie dostępna) rozciąga się widok na plac i okoliczne ulice.
Praktyczne informacje dla zwiedzających
Plac jest dostępny całodobowo i bezpłatnie – to przestrzeń publiczna, przez którą można swobodnie przechodzić. Nie ma tu biletów ani godzin otwarcia. Jeśli chcesz zwiedzić wnętrze Kościoła Farnego pw. Przemienienia Pańskiego, warto sprawdzić godziny mszy świętych i otwarcia świątyni – zazwyczaj kościół jest otwarty w ciągu dnia, ale dokładne godziny mogą się zmieniać.
Dojazd do placu jest prosty – znajduje się w samym centrum Sanoka, tuż przy głównym Rynku. Jeśli parkujesz samochód w centrum miasta (są tam płatne miejsca postojowe), wystarczy kilka minut spaceru. Z dworca PKP do placu to około 1,5 km – można dojść pieszo w 15-20 minut lub dojechać lokalnym autobusem.
Na samo zwiedzanie placu wystarczy 15-20 minut. Warto jednak połączyć to z wizytą w kościele farnym (dodatkowe 15-20 minut) oraz spaceru po głównym Rynku i okolicznych uliczkach Starego Miasta. W sumie na zwiedzanie centrum Sanoka z Placem Świętego Michała warto zarezerwować około 1-1,5 godziny.
W okolicy znajdziesz kilka kawiarni i restauracji – zarówno przy samym Placu Świętego Michała, jak i przy głównym Rynku. To dobry punkt wyjścia do dalszego zwiedzania Sanoka – w pobliżu znajdują się Zamek Królewski z Muzeum Historycznym (około 500 metrów), Muzeum Ikony (w zamku) oraz skansen architektury ludowej na wzgórzu.
Nie ma specjalnych opłat ani konieczności wcześniejszej rezerwacji. Po prostu przyjdź, rozejrzyj się i poczuj atmosferę tego miejsca, które przez wieki było świadkiem życia mieszkańców Sanoka.